खायु संल्हु

बैशाख ०१ – खाइ संल्हु / खायुसंल्हु  (मेष संक्रान्ती – तिते संक्रान्ती)  हरेक वर्ष बैशाख ०१ गतेको दिनलाई नेवा: समुदायले खाइ संल्हु अर्थात् तिते संक्रान्तीको रुपमा मनाउने गर्दछन्। यस दिनमा तितो क्वाति पकाएर खाने गरिन्छ। ठाउँ अनुसार विभिन्न अन्न तथा खानेकुरा जस्तै मूला सुकाएर बनाएको सिन्की, सुकाएको कर्कलो, मूलाको बीउ आदिसँग विभिन्न गेडागुडी मिसाएर तितो […]

भक्तपुर विश्वध्वजपातन

भक्तपुरको प्रसिद्ध बिस्का: जात्राको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्षमध्ये एक विश्वध्वजपातन हो। हरेक वर्ष चैत मसान्तमा भक्तपुरको भेलुखेल (ल्योसिंखेल) मा दुईवटा ठूला ध्वजासहितको ५५ हात लामो लिङ्गो उभ्याइन्छ। नयाँ वर्षको पहिलो दिन अर्थात् वैशाख १ गते साँझ यस लिङ्गोलाई विधिवत् रूपमा ढालिन्छ, जसलाई शास्त्रीय भाषामा ‘विश्वध्वजपातन’ भनिन्छ। यो कार्य सम्पन्न भएसँगै नयाँ वर्षको औपचारिक सुरुवात भएको मानिन्छ र भक्तपुरवासीहरूमा हर्षोल्लास छाउँछ। यो […]

शीतलाष्टमी

शीतलाष्टमी हिन्दू धर्ममा मनाइने एक महत्वपूर्ण पर्व हो, जसमा चेचक (शीटला) जस्ता रोगबाट बच्न शीतला माताको पूजा गरिन्छ र बासी खानेकुराको भोग लगाइन्छ, विशेषगरी ग्रीष्मकालमा हुने गर्मीजन्य प्रकोपबाट मुक्ति पाउन यो व्रत लिइन्छ, जसलाई तराईमा ‘बसौडा’ र काठमाडौं उपत्यकामा ‘बासेरा’ पनि भनिन्छ। यो पर्व चैत्र कृष्ण पक्षको अष्टमी तिथिमा पर्दछ, जहाँ एक दिनअघि तयार पारिएको बासी […]

गोविन्द द्वादशी

गोविन्द द्वादशी फाल्गुन शुक्ल पक्षको द्वादशी तिथिमा मनाइन्छ, जुन भगवान विष्णुलाई समर्पित हुन्छ र यसलाई नरसिंह द्वादशी वा भीष्म द्वादशी पनि भनिन्छ, जसको व्रतले कष्ट नाश गरी सुख-समृद्धि ल्याउँछ र यस दिन दान गर्नाले वैकुण्ठ धामको प्राप्ति हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ, जसमा गाई-बछडाको पूजा गरिने गोवत्स द्वादशीभन्दा यो फरक हो।  मुख्य जानकारी: गोवत्स द्वादशी सँगको भिन्नता: पूजा र […]

युगादि तिथि

चार युग सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग र कलियुग को प्रारम्भ समयमा परेको तिथिलाई युगादि तिथि भनिन्छ। युग + आदि अर्थात् युगको आरम्भ हुने तिथि। जस दिन अतीत वा भविष्यमा कुनै नयाँ युग सुरु भयो वा हुनेछ, त्यसैलाई युगादि तिथि भनिन्छ। १. सत्ययुग: कार्तिक महिनाको शुक्ल पक्षको नवमी तिथिलाई सतयुगको आदि तिथि मानिएको छ। २. त्रेतायुग: वैशाख शुक्ल पक्षको तृतीया तिथिलाई त्रेतायुगको […]