निर्जला एकादशी हिन्दू धर्ममा मनाइने एक महत्वपूर्ण व्रत हो जुन ज्येष्ठ शुक्ल एकादशी का दिन मनाइन्छ। यस दिन विशेष गरी उपवासी रहेर भगवान विष्णुको पूजा अर्चना गरिन्छ। “निर्जला” शब्दको अर्थ “जलविहीन” अर्थात् पानी नखाने भन्ने हुन्छ, जसले यस व्रतमा भक्तजनहरूले पानी पिउन नपर्ने र सम्पूर्ण दिन उपवासी रहनुपर्ने परम्परा झल्काउँछ।
निर्जला एकादशी व्रतको उद्देश्य भगवान विष्णुको आशीर्वाद प्राप्त गर्नु र पाप नाश गर्नका लागि पवित्र साधना गर्नु हो। यो व्रत विशेषत: पितृ प्राप्ति, मोक्ष र समृद्धि प्राप्त गर्नका लागि गरिन्छ। यस व्रतको पालनाले भक्तजनको जीवनमा सुख, शान्ति र आर्थिको समृद्धि ल्याउने विश्वास गरिन्छ।
निर्जला एकादशीको महत्त्व:
निर्जला एकादशी व्रतलाई अत्यन्त पवित्र र प्रभावकारी मानिन्छ, जसले भक्तजनलाई शारीरिक र मानसिक शुद्धि ल्याउँछ। यस व्रतको पालन गर्दा भगवान विष्णुको कृपा प्राप्त गरिन्छ, र यसले भक्तजनको पापहरूको नाश गर्दछ। यस दिन विशेष ध्यान र साधना गर्दै भक्तजनहरूले पवित्र जीवनका लागि प्रार्थना गर्दछन्।
तुलसीको बीज रोपण:
निर्जला एकादशीको दिन एक महत्वपूर्ण परम्परा भनेको तुलसीको बीज रोपण हो। तुलसीलाई हिन्दू धर्ममा अत्यन्त पवित्र र पूजनीय मानिन्छ, र यसलाई भगवान विष्णुको प्रिय पौधा मानिन्छ। तुलसीको बीज रोपण गर्दा भक्तजनले भगवान विष्णुको पूजा र आराधना गर्दै तुलसीको बिरुवा रोप्नका लागि विशेष ध्यान र श्रद्धा अर्पण गर्दछन्।
तुलसीको बीज रोपण गर्ने परम्परा विशेष गरी नैतिक शुद्धता र धार्मिक उन्नतिको प्रतीक हो। यसरी रोपिएको तुलसीको बिरुवा पवित्र मानिन्छ र यसको समृद्धि र संरक्षणको महत्त्व पनि राखिन्छ। तुलसीको बिरुवा राख्नाले घरमा सकारात्मक ऊर्जा र धार्मिक वातावरण सिर्जना हुन्छ।
व्रतको विधि:
1. उपवासन (व्रत): भक्तजनहरूले निर्जला एकादशीको दिन उपवासी रहन्छन् र पानी नपिउने नियम पालना गर्दछन्।
2. पूजा र आराधना: भगवान विष्णुको विशेष पूजा र आराधना गरिन्छ। तुलसीको बीज रोपण गर्दा तुलसीको बिरुवा र पूजा सामग्री राखेर भगवान विष्णुको पूजा गर्दै प्रार्थना गरिन्छ।
3. तुलसीको बीज रोपण: यस दिन विशेष गरी तुलसीको बीजलाई भूमि या बगैचामा रोपिन्छ। तुलसीको बिरुवा भगवान विष्णुको प्रिय पौधा मानिन्छ र यसले घरमा पवित्रता र समृद्धि ल्याउँछ।