काठमाडौं उपत्यकाको हृदयस्थलमा अवस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको गहिरो श्रद्धा र आस्थाको केन्द्र हो। यस पवित्र स्थलमा वर्षभरि विविध धार्मिक अनुष्ठान र पर्वहरू मनाइन्छन्, जसमा एक विशेष र सुगन्धित उत्सव हो दमन पुष्पार्पण।
दमन पुष्पको धार्मिक महत्त्व
दमन (Leucas indica) एक वनस्पति हो। नेपाली परम्परामा यसलाई पवित्र फूलको रूपमा लिइन्छ, जसले शरीर र आत्मालाई शुद्ध बनाउने विश्वास गरिन्छ। आयुर्वेदमा समेत यसको उपयोग औषधीय गुणका लागि गरिएको पाइन्छ।
दमन पुष्पलाई भगवान शिवको प्रिय फूल मानिन्छ। त्यसैले प्रत्येक वर्ष विशेष दिनमा भक्तजनहरू पशुपतिनाथमा दमन फूल अर्पण गरेर भगवानको कृपा प्राप्त गर्ने प्रयास गर्छन्।
पशुपतिनाथमा दमन पुष्पार्पण विधि
दमन पुष्पार्पणको दिन बिहानैदेखि भक्तजनहरू पशुपति क्षेत्रमा जम्मा हुन्छन्। हातमा पूजा सामग्री र दमनको गुच्छा लिएर, उनीहरू मन्दिरको दर्शन गर्दै मुख्य शिवलिङ्गमा फूल अर्पण गर्छन्। व्रत बस्ने, धार्मिक मन्त्रोच्चारण गर्ने र पवित्र स्नान गर्ने चलन पनि यस दिन विशेष मानिन्छ।
धार्मिक मान्यताअनुसार, दमन पुष्प अर्पण गर्दा मनोकामना पूरा हुने, रोग–व्याधि नष्ट हुने र मानसिक शान्ति प्राप्त हुने विश्वास छ।
सामाजिक र सांस्कृतिक प्रभाव
दमन पुष्पार्पण पशुपत क्षेत्रको मात्र पर्व होइन, यो नेपाली समाजको सांस्कृतिक धरोहर पनि हो। यसले हाम्रो परम्परा, प्रकृति–प्रेम र धर्मप्रतिको आस्था दर्शाउँछ। प्रकृतिबाट प्राप्त पुष्पलाई पूजामा अर्पण गर्नु हाम्रो संवेदनशीलता र आध्यात्मिकता को प्रतिक हो।