प्रत्येक महिना दुईवटा चतुर्थी तिथि पर्दछ । एक शुक्ल पक्षमा जसलाई विनायक चतुर्थी भनिन्छ र अर्काे कृष्ण पक्षमा जसलाई संकष्टी चतुर्थीको नामले समेत चिनिन्छ ।
सबै चतुर्थीहरुमा माघ महीनाको संकष्टी चतुर्थीको विशेष महत्व रहेको छ । जसलाई लोकभाषामा सकंट चौथी, माघी चर्तुथी, संकटा चौथी आदि नामले चिनिन्छ । संकष्टी चतुर्थीको अभिप्राय संकटको हरण गर्ने चतुर्थी हो । यस दिन भगवान गणेशजीका साथै भगवान शिव, देवी माता पार्वती, कार्तिकेय, नन्दी एवम् चन्द्रदेवको पुजा गर्ने परम्परा छ ।
नारद पुराण अनुसार संकष्टी चतुर्थीको दिन व्रतीलाई पूरा दिनको उपवास गर्नु पर्छ। शामको समयमा संकष्टी गणेश चतुर्थी व्रतको कथा सुनिनु पर्छ। संकष्टी चतुर्थीको दिन घरमा पूजा गर्नुमा नकारात्मक प्रभाव हटिन्छ। यसैले संकष्टी चतुर्थीको पूजाले घरमा शान्ति प्राप्त गराउँछ। घरको सम्पूर्ण कष्टहरू हटिन्छन्। गणेश भक्तहरूको सबै मनोकामनाहरू पूर्ण हुन्छन्। यस दिन चन्द्रमालाई हेर्ने पनि शुभ मानिन्छ। सूर्योदयदेखि शुरु हुने संकष्टी व्रत चन्द्र दर्शनपछि समाप्त हुन्छ, वर्षभरी १२-३ संकष्टी व्रत राखिन्छ। प्रत्येक संकष्टी व्रतको अलग कथा हुन्छ।
दक्षिण भारतको तमिलनाडु प्रदेशमा संकष्टी चतुर्थीलाई गणेश संकटहरा वा संकटहरा चतुर्थीको नाममा पनि थाहा पाइन्छ।
ध्यान दिनुहोस् – संकष्टी चतुर्थी व्रतको दिन, त्यस दिनको चन्द्रोदयको आधारमा निर्धारित हुन्छ। जस्तै, जुन दिन चतुर्थी मितिको अवधि भित्र चन्द्र उदय हुन्छ, संकष्टी चतुर्थी व्रत त्यसै दिन राखिन्छ। यसकारण धेरैपटक संकष्टी चतुर्थी व्रत चतुर्थी मितिबाट एक दिन अघि, तृतीया मितिको दिनमा हुन्छ।
कथित गरिन्छ कि संकष्टी चतुर्थी व्रतलाई नियमानुसार सम्पन्न गर्नु पर्छ, त्यसैले तपाईंलाई पूर्ण लाभ पाइन्छ। बाहिर कुर्ने, धन, समृद्धि, र उत्तम स्वास्थ्य प्राप्त गर्न गणपति बप्पाको पूजा गर्नुहोस्।
संकष्टी चतुर्थी को नाम
वैशाख मास – विकट संकष्टी चतुर्थी
ज्येष्ठ मास – एकदन्त संकष्टी चतुर्थी
आषाढ़ मास – कृष्णपिङ्गल संकष्टी चतुर्थी
श्रावण मास – गजानन संकष्टी चतुर्थी
अधिक मास – विभुवन संकष्टी चतुर्थी
भाद्रपद मास – बहुला चतुर्थी, हेरम्ब संकष्टी चतुर्थी
आश्विन मास – विघ्नराज संकष्टी चतुर्थी
कार्तिक मास – करवा चौथ, वक्रतुण्ड संकष्टी चतुर्थी
मार्गशीर्ष मास – गणाधिप संकष्टी चतुर्थी
पौष मास – अखुरथ संकष्टी चतुर्थी
माघ मास – सकट चौथ, लम्बोदर संकष्टी चतुर्थी
फाल्गुन मास – द्विजप्रिय संकष्टी चतुर्थी
चैत्र मास – भालचन्द्र संकष्टी चतुर्थी