
विश्व पाई डे (Pi Day) हरेक वर्ष मार्च १४ मा मनाइने एक विशेष दिन हो, जसले गणितको महत्वपूर्ण स्थिराङ्क पाई (π) लाई सम्मान गर्ने उद्देश्य राख्छ। पाई भनेको वृत्तको परिधि र व्यासको अनुपात हो, जसको अनुमानित मान ३.१४ (3.141592653) हुन्छ। अंग्रेजी पात्रो अनुसार मार्च तेस्रो महिना र १४ गते भएकाले 3/14 ले पाईको प्रारम्भिक अंकलाई जनाउँछ, त्यसैले यही दिनलाई विश्व पाई डेका रूपमा मनाउने परम्परा बसेको हो।
विश्व पाई डे पहिलो पटक सन् १९८८ मा अमेरिकाको सान फ्रान्सिस्कोस्थित एक्सप्लोराटोरियम विज्ञान संग्रहालयमा वैज्ञानिक ल्यारी शाले सुरु गरेका थिए। पछि यसको लोकप्रियता बढ्दै जाँदा गणित र विज्ञानप्रति रुचि बढाउने उद्देश्यले विभिन्न देशहरूमा यो दिन मनाउन थालियो। सन् २००९ मा अमेरिकाको संसद्ले पनि मार्च १४ लाई औपचारिक रूपमा पाई डेका रूपमा मान्यता दिएको थियो।
गणित, विज्ञान र इन्जिनियरिङ क्षेत्रमा पाईको अत्यन्त ठूलो महत्व छ। वृत्त, गोला तथा अन्य घुमाउरा आकारसम्बन्धी गणनामा पाईको प्रयोग हुन्छ। यसैका आधारमा भवन निर्माण, खगोल विज्ञान, अन्तरिक्ष अनुसन्धान, इन्जिनियरिङ तथा प्रविधिका धेरै क्षेत्रमा जटिल गणनाहरू गरिन्छ। पाई एक अनन्त र अपरिमेय संख्या भएकाले यसको दशमलव अंक अन्त्य नहुने र दोहोरिने ढाँचा नहुने विशेषता रहेको छ।
आज विश्वभरका विद्यालय, विश्वविद्यालय तथा विज्ञान संस्थानहरूमा पाई डे मनाइन्छ। यस अवसरमा गणितीय प्रतियोगिता, पाईका अंक सम्झने प्रतियोगिता, विज्ञानसम्बन्धी कार्यक्रम तथा विभिन्न शैक्षिक गतिविधिहरू आयोजना गरिन्छ। यसले विशेष गरी विद्यार्थीहरूलाई गणित र विज्ञानप्रति रुचि बढाउन प्रेरणा दिने विश्वास गरिन्छ।