दर्श श्राद्ध हिन्दू धर्म र विशेषगरी पितृ कर्ममा एउटा महत्वपूर्ण अनुष्ठान हो। “दर्श” को अर्थ औंसी (Amavasya) हुन्छ। त्यसैले, हरेक महिनाको औंसी तिथिका दिन पितृहरूको स्मरणमा गरिने श्राद्धलाई नै दर्श श्राद्ध भनिन्छ।
यहाँ यसको बारेमा मुख्य जानकारीहरू छन्:
१. अर्थ र समय
शास्त्र अनुसार, चन्द्रमा नदेखिने दिन अर्थात् औंसीलाई ‘दर्श’ भनिन्छ। महिनाको अन्तिम दिन (कृष्ण पक्षको अन्त्य) मा आफ्ना दिवंगत पितृहरूलाई तर्पण र पिण्डदान दिनु यसको मुख्य उद्देश्य हो।
२. धार्मिक महत्त्व
हिन्दू धर्मग्रन्थहरू (जस्तै मत्स्य पुराण र मनुस्मृति) का अनुसार, औंसीको दिन पितृहरू यमलोकबाट आफ्ना सन्तानको ढोकामा आउँछन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।
- यस दिन श्राद्ध गर्दा पितृहरू तृप्त हुन्छन् र परिवारलाई सुख, शान्ति तथा समृद्धिको आशीर्वाद दिन्छन्।
- जसले पितृ पक्ष (सोह्र श्राद्ध) मा श्राद्ध गर्न पाउँदैनन्, उनीहरूका लागि प्रत्येक महिनाको औंसीमा गरिने दर्श श्राद्ध उत्तिकै फलदायी मानिन्छ।
३. विधि
दर्श श्राद्ध सामान्यतया तर्पण र ब्राह्मण भोजनको माध्यमबाट गरिन्छ।
- यस दिन बिहानै स्नान गरी शुद्ध भएर पितृहरूलाई तिल र जलले तर्पण दिइन्छ।
- सम्भव भएमा कुशको प्रतीकात्मक ब्राह्मण बनाएर वा पुरोहितद्वारा पिण्डदान गरिन्छ।
- पितृहरूको नाममा दान-दक्षिणा दिने र सात्विक भोजन गराउने चलन छ।