औंसी श्राद्ध भनेको हिन्दु धर्ममा औंसीको दिन (औँसी) मा पितृहरूको स्मरण, तर्पण (जल अर्पण), पिण्डदान (पिण्ड चढाउने) र दानधर्म गरी उनीहरूको तृप्ति र मोक्षको लागि गरिने एक महत्त्वपूर्ण कर्मकाण्ड हो, जुन विशेषगरी पुसे औंसी (पौष शुक्ल पक्षको औंसी) मा गरिन्छ र यसलाई ‘सोह्र श्राद्ध’ भन्दा पनि पवित्र दिन मानिन्छ, जहाँ सबै प्रकारका पितृ (आफ्ना पुस्ता, मावली, फुपू, काका, मामा आदि) लाई सम्झिइन्छ र तिल, वस्त्र, अन्न, जल दान गर्ने चलन छ.
किन गरिन्छ औंसी श्राद्ध?
- पितृ तर्पण: पितृहरू (मृत पितृ) लाई तृप्त पार्न र उनीहरूको आत्मालाई शान्ति प्रदान गर्न यो दिन विशेष मानिन्छ.
- पुण्य कमाउन: यस दिन दान गर्दा (तिल, अन्न, बस्त्र) राम्रो फल प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ.
- मोक्ष प्राप्ति: पितृहरूको उद्धार र मोक्षको लागि यो दिन तर्पण, श्राद्ध र पिण्डदान गरिन्छ.
कसरी गरिन्छ औंसी श्राद्ध?
- तर्पण: पितृहरूको सम्झनामा तीन अञ्जुली जल अर्पण गरिन्छ.
- पिण्डदान: पितृहरूलाई पिण्ड (चामल, तिल, जौ, गहुँ आदिबाट बनेको) चढाएर श्राद्ध गरिन्छ.
- दान: तिल, अन्न, वस्त्र, जल लगायतका सामग्री दान गरिन्छ.
- स्थान: काठमाडौंको गोकर्णेश्वर, कागबेनी, मुक्तिनाथ, देवघाट जस्ता पवित्र तीर्थस्थलहरूमा गएर वा घरमै श्राद्ध गर्ने चलन छ.
महत्त्व:
- धर्मशास्त्र अनुसार, पितृहरूलाई खुसी पार्न र तृप्त पार्न यो दिन अति महत्त्वपूर्ण छ, किनकि उनीहरूले हरण गर्ने र दिने दुवै सामर्थ्य राख्छन्, जुन देवताहरूमा हुँदैन.
- ‘सोह्र श्राद्ध’ को समयमा यदि आफ्नो पितृ तिथिको दिन श्राद्ध गर्न नसकिएमा औंसीको दिनमा श्राद्ध गर्न सकिन्छ, विशेषगरी ‘गाईतिहारे औंसी’ (कार्तिक कृष्ण औंसी) र ‘पुसे औंसी’ लाई पितृ कर्मका लागि पवित्र मानिन्छ.