
कुष्माण्ड सरोवर त्रिवेणी धाम (अङ्ग्रेजी: Kushmanda Sarowar Triveni Dham) देवी कुष्माण्ड भगवतीलाई समर्पित एक पवित्र हिन्दू तीर्थस्थल हो। ‘कुष्माण्ड’ शब्द तीन शब्दहरूको संयोजनबाट बनेको हो — कु (थोरै), उष्मा (तातोपन) र अण्ड (ब्रह्माण्ड)। देवी कुष्माण्डलाई सामान्यतया आठ वा दश हात भएको रूपमा चित्रण गरिन्छ, जसमा उनी हातमा अस्त्र–शस्त्र, जपमाला आदि धारण गरेकी हुन्छिन्। उनीलाई देवी दुर्गाको प्रसन्न रूप मानिन्छ र दशैँको अवसरमा पूजिने नवदुर्गामध्ये चौथो रूप हुन्। विश्वास गरिन्छ कि उनको मुस्कानले सृष्टि सुरु हुनुअघि रहेको अनन्त अन्धकारको अन्त्य गर्यो।
उनको मनपर्ने प्रसाद कुबिन्दो (प्याकेल/विन्टर मेलोन) हो।
यो तीर्थस्थल मकवानपुर जिल्लाको हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको बाहिरी क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो स्थान त्रिवेणी संगम (तीन नदीहरूको संगम) हो, जहाँ कर्रा र खुहरेनी नामका दुई सहायक नदीहरू पूर्व राप्ती नदीमा मिसिन्छन्।
पछिल्ला केही वर्षहरूमा यस पवित्र स्थलको उल्लेखनीय विकास भएको छ। कुष्माण्ड सरोवर त्रिवेणी धाम विकास समितिले यस क्षेत्रको व्यवस्थापन र प्रवर्द्धनको जिम्मेवारी लिएको छ।
मुख्य आकर्षण कुष्माण्ड भगवती मन्दिर हो, जहाँ भक्तजनले आमा कुष्माण्डाको पूजा–आराधना गर्छन्। त्यहाँ रहेको कुष्माण्ड सरोवर माता कुष्माण्डालाई समर्पित पवित्र पोखरी हो। साथै, नदी किनारका घाटहरू हेटौंडा क्षेत्रमा प्रमुख हिन्दू दाहसंस्कार स्थलका रूपमा पनि परिचित छन्।
यस स्थलमा विशेष गरी कुष्माण्ड नवमी, मकर संक्रान्ति, र तीज पर्वमा भक्तजनहरूको ठूलो भीड लाग्ने गर्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार देवी कुष्माण्डासहित अन्य देवी–देवताहरू पनि यस पवित्र त्रिवेणीमा स्नान गर्न आउँछन्।
भक्तजनहरूले स्वयं त्रिवेणीको जलमा डुबुल्की लगाएर वा मन्दिर परिसरमा निर्मित १०८ पवित्र धाराहरू मुनि गएर स्नान गरेर पुण्य प्राप्त गर्ने गर्छन्। मकर संक्रान्तिको अवसरमा यहाँ दसौँ हजार भक्तजन स्नान तथा उपनयन संस्कार (छोरा मान्ने संस्कार) गर्न आउँछन्।
तीज पर्व मनाउने महिलाहरूले पनि ऋषि पंचमीको दिन यसै पवित्र स्थनमा स्नान गरेर पर्वको समापन गर्छन्।