हरेक वर्ष जुन २७ का दिन विश्वभर ‘अन्तर्राष्ट्रिय सूक्ष्म, साना तथा मझौला उद्यम दिवस’ (MSME Day) मनाइन्छ। संयुक्त राष्ट्र संघले सन् २०१७ देखि यो दिवस मनाउन सुरु गरेको हो। दिगो विकासका लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न र विश्व अर्थतन्त्रलाई गतिशिल बनाउन यी उद्यमहरूले खेल्ने अतुलनीय भूमिकाको सम्मान स्वरूप यो दिवस मनाइने गरिन्छ।
१. MSMEs भनेको के हो?
नेपालको सन्दर्भमा लगानीको आकार, कामदारको संख्या र वार्षिक कारोबारका आधारमा उद्योगहरूलाई वर्गीकरण गरिएको छ। सामान्यतया:
- सूक्ष्म उद्यम: थोरै पुँजी (स्थिर पुँजी २ लाख सम्म), ९ जनासम्म कामदार र न्यून वार्षिक कारोबार भएका व्यवसाय।
- साना उद्योग: तुलनात्मक रूपमा कम लगानी (स्थिर पुँजी १५ करोड सम्म) भएका उद्योग।
- मझौला उद्योग: १५ देखि ५० करोडसम्म स्थिर पुँजी भएका उद्योग।
२. नेपालको अर्थतन्त्रमा यसको महत्व
नेपाल जस्तो विकासोन्मुख देशका लागि साना व्यवसायहरू अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हुन्। यसका केही मुख्य महत्वहरू यस प्रकार छन्:
- रोजगारी सिर्जना: नेपालमा झण्डै १८ लाख मानिसहरूलाई यस क्षेत्रले प्रत्यक्ष रोजगारी दिएको छ। वैदेशिक रोजगारीमा जाने युवा शक्तिलाई स्वदेशमै रोक्न यो क्षेत्रको ठूलो हात छ।
- कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) मा योगदान: नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा साना तथा मझौला उद्योगहरूको योगदान झण्डै २२ प्रतिशतरहेको अनुमान छ।
- स्थानीय स्रोतको उपयोग: यस्ता उद्यमहरूले स्थानीय कच्चा पदार्थ, सीप र प्रविधिको प्रयोग गरी मौलिक उत्पादनहरू (जस्तै: हस्तकला, घरेलु कागज, जडीबुटी) तयार गर्छन्।
- महिला सशक्तीकरण: नेपालमा धेरैजसो लघु र साना उद्यमहरू महिलाहरूद्वारा सञ्चालित छन्, जसले उनीहरूको आर्थिक र सामाजिक हैसियत माथि उकास्न मद्दत गरेको छ।
३. वर्तमान चुनौतीहरू
महत्वपूर्ण हुँदाहुँदै पनि यो क्षेत्रले विभिन्न समस्याहरू झेलिरहेको छ:
- वित्तीय पहुँचको अभाव: बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूबाट सुलभ ब्याजदरमा ऋण पाउन अझै पनि कठिन छ।
- बजार व्यवस्थापन: उत्पादित सामानहरूलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पुर्याउन उचित संयन्त्रको अभाव छ।
- कच्चा पदार्थ र प्रविधि: आधुनिक मेसिनरी र गुणस्तरीय कच्चा पदार्थको अभावले उत्पादन लागत महँगो पर्न जान्छ।
- दक्ष जनशक्तिको अभाव: परम्परागत सीपलाई आधुनिक व्यवसायिक सीपमा बदल्न तालिमको कमी छ।
सूक्ष्म, साना र मझौला उद्यमहरू केवल व्यवसाय मात्र होइनन्, यी गरिबी निवारण र समावेशी आर्थिक वृद्धिका संवाहक पनि हुन्। सरकारले नीतिगत सुधार, सरल कर्जा प्रवाह र प्रविधि हस्तान्तरणमा ध्यान दिने हो भने नेपालको आर्थिक समृद्धि टाढा छैन। यस दिवसले उद्यमीहरूलाई प्रोत्साहन र सरोकारवालाहरूलाई जिम्मेवार बन्न प्रेरणा प्रदान गरोस्।
सबै उद्यमी मित्रहरूमा MSME दिवसको शुभकामना!